'NITI' എന്നതിൻ്റെ പൂർണ്ണരൂപം നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻ ഫോർ ട്രാൻസ്ഫോർമിംഗ് ഇന്ത്യ (National Institution for Transforming India) എന്നാണ്.
ഇന്ത്യയുടെ ആസൂത്രണ കമ്മീഷനെ (Planning Commission) മാറ്റി സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് 2015 ജനുവരി 1-നാണ് നിതി ആയോഗ് നിലവിൽ വന്നത്.
ഇതൊരു പോളിസി തിങ്ക് ടാങ്ക് ആയി പ്രവർത്തിക്കുന്നു, അതായത് കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾക്ക് നയപരമായ ഉപദേശങ്ങൾ നൽകുന്ന ഒരു സ്ഥാപനമാണിത്.
ഇന്ത്യൻ ഫെഡറലിസത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി 'സഹകരണ ഫെഡറലിസം' (Cooperative Federalism) എന്ന തത്വത്തിന് നിതി ആയോഗ് ഊന്നൽ നൽകുന്നു.
ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിയാണ് നിതി ആയോഗിന്റെ അധ്യക്ഷൻ (Chairperson). നിലവിൽ പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയാണ് അധ്യക്ഷൻ.
ഉപാധ്യക്ഷനെ (Vice-Chairperson) പ്രധാനമന്ത്രിയാണ് നിയമിക്കുന്നത്. ഇദ്ദേഹത്തിന് കാബിനറ്റ് മന്ത്രിയുടെ പദവിയുണ്ട്. നിലവിൽ സുമൻ കെ. ബെറിയാണ് ഉപാധ്യക്ഷൻ.
ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസറെയും (CEO) പ്രധാനമന്ത്രിയാണ് നിയമിക്കുന്നത്. നിലവിൽ ബി.വി.ആർ. സുബ്രഹ്മണ്യം ആണ് CEO.
ഗവേണിംഗ് കൗൺസിൽ (Governing Council), റീജിയണൽ കൗൺസിൽ (Regional Council), പ്രത്യേക ക്ഷണിതാക്കൾ (Special Invitees), പൂർണ്ണകാല അംഗങ്ങൾ (Full-time Members), എക്സ്-ഒഫീഷ്യോ അംഗങ്ങൾ (Ex-officio Members) എന്നിവരടങ്ങുന്നതാണ് നിതി ആയോഗിന്റെ ഘടന.
രാജ്യത്തിന്റെ സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവുമായ വികസനത്തിനായി താഴെത്തലത്തിൽ നിന്ന് (bottom-up approach) നയങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുക എന്നതാണ് നിതി ആയോഗിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളിലൊന്ന്.
പല സൂചികകളും (Indices) നിതി ആയോഗ് പുറത്തിറക്കുന്നുണ്ട്, ഉദാഹരണത്തിന് സുസ്ഥിര വികസന ലക്ഷ്യ സൂചിക (SDG India Index), ആരോഗ്യ സൂചിക (Health Index), നൂതന സൂചിക (Innovation Index) തുടങ്ങിയവ.
