വിദ്യാഭ്യാസ ദർശനങ്ങളും (Educational Philosophies) അവയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങളും
ആശയവാദം ➞ ആത്മസാക്ഷാത്കാരം
പ്രകൃതിവാദം ➞ വിദ്യാർത്ഥിയുടെ നൈസർഗിക ശേഷികൾ
മാനവികതാവാദം ➞ മനുഷ്യൻ്റെ സർവതോമുഖവികാസം
പ്രായോഗികവാദം ➞ പ്രയോജനകരമായ വിഷയങ്ങൾ
1. ആശയവാദം (Idealism)
ലക്ഷ്യം: ആത്മസാക്ഷാത്കാരം (Self-realization).
സത്യം, ശിവം, സുന്ദരം എന്നീ മൂല്യങ്ങൾക്കും ആത്മീയമായ ഉന്നതിക്കും പ്രാധാന്യം നൽകുന്നു. പ്ലേറ്റോയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന വക്താവ്.
2. പ്രകൃതിവാദം (Naturalism)
ലക്ഷ്യം: വിദ്യാർത്ഥിയുടെ നൈസർഗിക ശേഷികൾ (Natural/Innate abilities).
കുട്ടിയെ പ്രകൃതിയോട് ഇണങ്ങി വളരാൻ അനുവദിക്കണം. വിദ്യാലയങ്ങളേക്കാൾ പ്രകൃതിയാണ് മികച്ച അധ്യാപിക എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. റൂസ്സോയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന വക്താവ്.
3. മാനവികതാവാദം (Humanism)
ലക്ഷ്യം: മനുഷ്യൻ്റെ സർവതോമുഖവികാസം (All-round development of human).
മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സ്, മൂല്യം, കഴിവുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്നു. ഒരു വ്യക്തിയുടെ എല്ലാ തലത്തിലുള്ള വികാസവും ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യമാണ്.
4. പ്രായോഗികവാദം (Pragmatism)
ലക്ഷ്യം: പ്രയോജനകരമായ വിഷയങ്ങൾ (Utility/Practical subjects).
'പ്രവർത്തനത്തിലൂടെ പഠിക്കുക' (Learning by doing) എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ശൈലി. ജീവിതത്തിൽ ഉപകാരപ്പെടുന്ന പ്രായോഗികമായ അറിവിനാണ് ഇവിടെ മുൻതൂക്കം. ജോൺ ഡൂയിയാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന വക്താവ്.
