മുറിച്ചെടുത്ത ജീനിനെ ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഡിഎൻഎ വാഹകരെയാണ് വെക്ടർ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. സാധാരണയായി ബാക്ടീരിയകളിലെ ---------------------ആണ് ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
Aമൈകോബാക്ടീരിയം
Bക്രോമസോമുകൾ
Cപ്ലാസ്മിഡുകൾ (Plasmids)
Dഎൻസൈമുകൾ
Answer:
C. പ്ലാസ്മിഡുകൾ (Plasmids)
Read Explanation:
വെക്ടറുകൾ (Vectors)
1. നിർവചനം: മുറിച്ചെടുത്ത ജീനുകളെ (gene of interest) മറ്റൊരു കോശത്തിലേക്ക് കടത്തിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന ഡിഎൻഎ തന്മാത്രകളെയാണ് വെക്ടറുകൾ എന്ന് പറയുന്നത്. ഇവയെ ജീൻ കാരിയറുകൾ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു.
പ്ലാസ്മിഡുകൾ (Plasmids)
- പ്ലാസ്മിഡുകൾ എന്താണ്? ബാക്ടീരിയകളുടെ കോശദ്രവ്യത്തിൽ (cytoplasm) സ്വതന്ത്രമായി കാണപ്പെടുന്ന, വൃത്താകൃതിയിലുള്ള, ഇരട്ടഇഴകളുള്ള (double-stranded) ഡിഎൻഎ തന്മാത്രകളാണ് പ്ലാസ്മിഡുകൾ. ഇവ ബാക്ടീരിയയുടെ പ്രധാന ക്രോമസോമിന് പുറത്താണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്.
- പ്രധാന ധർമ്മം: പ്ലാസ്മിഡുകൾക്ക് സ്വയം പ്രതിരൂപീകരണം (self-replication) നടത്താൻ കഴിവുണ്ട്. അവയിൽ സാധാരണയായി ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധം (antibiotic resistance) പോലുള്ള അധിക ജീനുകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
- ജനിതക എൻജിനീയറിംഗിൽ പങ്ക്: ജനിതക എൻജിനീയറിംഗിൽ, ഒരു ലക്ഷ്യ ജീനിനെ (target gene) ബാക്ടീരിയ പോലുള്ള സ്വീകർത്താക്കളിലേക്ക് (host cells) കടത്താൻ പ്ലാസ്മിഡുകൾ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിനായി, ലക്ഷ്യ ജീനിനെ ഒരു പ്ലാസ്മിഡിലേക്ക് 'ഒട്ടിക്കുകയും' (ligation), തുടർന്ന് ഈ റീകോമ്പിനന്റ് പ്ലാസ്മിഡിനെ (recombinant plasmid) ബാക്ടീരിയയിലേക്ക് പ്രവേശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു (transformation).
- സ്വഭാവസവിശേഷതകൾ: പ്ലാസ്മിഡുകൾക്ക് അവയുടേതായ തനിമയുള്ള പ്രതിരൂപീകരണ പ്രഭവസ്ഥാനം (origin of replication - ori) ഉണ്ട്. ഇത് അവയെ സ്വതന്ത്രമായി കോപ്പി ചെയ്യാൻ സഹായിക്കുന്നു.
മറ്റ് വെക്ടറുകൾ
പ്ലാസ്മിഡുകൾക്ക് പുറമെ, ജനിതക എൻജിനീയറിംഗിൽ താഴെപ്പറയുന്നവയും വെക്ടറുകളായി ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്:
- ഫാസ്മിഡുകൾ (Phasmids): പ്ലാസ്മിഡുകളുടെയും ബാക്ടീരിയ ഫേജുകളുടെയും (bacteriophages) സവിശേഷതകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന വെക്ടറുകൾ.
- കോസ്മിഡുകൾ (Cosmids): ലാാംഡ ഫേജിന്റെ (lambda phage) കോസ് (cos) സീക്വൻസുകൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്ലാസ്മിഡ് വെക്ടറുകൾ. വലിയ ജീൻ ശകലങ്ങൾ കടത്താൻ ഇവ ഉപയോഗപ്രദമാണ്.
- യാൻ വെക്ടറുകൾ (YAC - Yeast Artificial Chromosomes): ഈസ്റ്റ് കോശങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന നിർമ്മിത ക്രോമസോമുകൾ. വളരെ വലിയ ഡിഎൻഎ ശകലങ്ങൾ കടത്താൻ ഇവ അനുയോജ്യമാണ്.
- ബാക്ടീരിയൽ ആർട്ടിഫിഷ്യൽ ക്രോമസോമുകൾ (BAC - Bacterial Artificial Chromosomes): ബാക്ടീരിയൽ കോശങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കാവുന്ന നിർമ്മിത ക്രോമസോമുകൾ.
- റിട്രോവൈറസുകൾ (Retroviruses): ജന്തു കോശങ്ങളിൽ ജനിതക വസ്തുക്കൾ കടത്താൻ ഉപയോഗിക്കുന്ന പരിവർത്തനം ചെയ്ത വൈറസുകൾ.
Competitive Exam Focus
- പ്ലാസ്മിഡുകൾ ജനിതക എൻജിനീയറിംഗിലെ ഒരു അടിസ്ഥാന വെക്ടറാണ്.
- ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധ ജീനുകൾ പ്ലാസ്മിഡുകളിൽ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്നു. ഇത് ട്രാൻസ്ഫോർമേഷന് ശേഷം selected ബാക്ടീരിയകളെ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്നു (Marker gene).
- Recombinant DNA Technology യുടെ വികാസത്തിൽ പ്ലാസ്മിഡുകൾക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്.