ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ വകുപ്പ് 21 (Article 21) ജീവിക്കാനും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുള്ള അവകാശത്തെക്കുറിച്ചാണ് പ്രതിപാദിക്കുന്നത്.
സുപ്രീം കോടതിയുടെ ചരിത്രപരമായ പല വിധികളിലൂടെയും ഈ വകുപ്പിന്റെ വ്യാപ്തി വിപുലീകരിക്കപ്പെടുകയും, വ്യക്തി അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാൻ ആവശ്യമായ നിരവധി അവകാശങ്ങൾ ഇതിന്റെ ഭാഗമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്:
ട്രോമ കെയറിനുള്ള / അടിയന്തര വൈദ്യസഹായത്തിനുള്ള അവകാശം: അടിയന്തര ഘട്ടങ്ങളിൽ പരിക്കേൽക്കുന്നവർക്ക് സൗജന്യവും വേഗത്തിലുള്ളതുമായ വൈദ്യസഹായം ഉറപ്പാക്കേണ്ടത് ഭരണഘടന നൽകുന്ന ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെ ഭാഗമാണെന്ന് സുപ്രീം കോടതി വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട് (Parmanand Katara Case).
ആർത്തവ ആരോഗ്യവും അന്തസ്സും (Menstrual Health & Dignity): സ്ത്രീകളുടെ ആർത്തവ ശുചിത്വവും അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശവും വകുപ്പ് 21-ന്റെ കുടക്കീഴിൽ വരുന്ന അടിസ്ഥാന അവകാശമാണെന്ന് സമീപകാല സുപ്രീം കോടതി നിരീക്ഷണങ്ങളിലും വിവിധ ഹൈക്കോടതി വിധികളിലും ഊന്നിപ്പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
വേഗത്തിലുള്ള വിചാരണയ്ക്കുള്ള അവകാശം (Right to Speedy Trial): കേസുകൾ നീണ്ടുപോകാതെ വേഗത്തിൽ വിചാരണ പൂർത്തിയാക്കുക എന്നത് ജീവിക്കാനുള്ള അവകാശത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകമാണെന്ന് കോടതി വിധിച്ചിട്ടുണ്ട് (Hussainara Khatoon Case).
അഭയത്തിനുള്ള അവകാശം (Right to Shelter): വെറുമൊരു നിലനിൽപ്പ് മാത്രമല്ല, അന്തസ്സോടെ ജീവിക്കാൻ ആവശ്യമായ പാർപ്പിടം അഥവാ അഭയം ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശവും വകുപ്പ് 21 നൽകുന്നുണ്ട് (Chameli Singh Case).
