കാഴ്ചയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു തരം മിഥ്യാബോധമാണ് പൈ പ്രതിഭാസം (Phi phenomenon). ചലിക്കാത്ത രണ്ട് ലൈറ്റുകൾ ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി വളരെ വേഗത്തിൽ മിന്നിക്കുമ്പോൾ, അവ ഒരുമിച്ച് ചലിക്കുന്നതായി നമുക്ക് തോന്നുന്നു. ഈ പ്രതിഭാസത്തെയാണ് ഗസ്റ്റാൾട്ട് മനശാസ്ത്രജ്ഞർ പൈ പ്രതിഭാസം എന്ന് വിളിച്ചത്.
ഗസ്റ്റാൾട്ട് മനശാസ്ത്രം (Gestalt Psychology) "മുഴുവൻ ഭാഗങ്ങളെക്കാൾ വലുതാണ്" എന്ന തത്വത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളതാണ്. അതായത്, ഒരു വസ്തുവിനെ നമ്മൾ കാണുന്നത് അതിന്റെ ചെറിയ ഭാഗങ്ങൾ വെച്ചല്ല, മറിച്ച് ഒരു ഏകീകൃത രൂപമായിട്ടാണ്. പൈ പ്രതിഭാസത്തിൽ, രണ്ട് ലൈറ്റുകൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ മിന്നുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്, എന്നാൽ നമ്മുടെ തലച്ചോറ് ആ രണ്ട് ലൈറ്റുകളെ ഒരുമിച്ച് ഒരു ചലനമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു.
ഈ പ്രതിഭാസം ചലച്ചിത്രങ്ങളിലും ഫ്ലാഷ് ലൈറ്റ് ബോർഡുകളിലുമെല്ലാം ഉപയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. അതിവേഗം മാറുന്ന ചിത്രങ്ങളാണ് ഒരു സിനിമയിലെ ചലനമായി നമുക്ക് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ഇതിൽ നിന്ന് ഗസ്റ്റാൾട്ട് മനശാസ്ത്രജ്ഞർ സ്ഥാപിച്ചത്, ധാരണ റെറ്റിന ഇമേജുകൾക്ക് പുറമെ, തലച്ചോറിന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നതാണ്.
പൈ പ്രതിഭാസം തെളിയിക്കുന്നത്, യഥാർത്ഥത്തിൽ ചലനമില്ലാത്തപ്പോൾ പോലും നമ്മുടെ തലച്ചോറ് ചലനം മനസ്സിലാക്കുന്നു എന്നതാണ്.
